Hospitalizacja jednego pacjenta oznacza powstanie średnio 1 – 1,5 kg odpadów medycznych dziennie. Jak wskazuje Najwyższa Izba Kontroli, w Polsce każdego roku powstaje ok. 44 tys. ton takich odpadów, a ponad 90% z nich stanowią odpady niebezpieczne, w tym przede wszystkim odpady medyczne zakaźne. Przy takiej skali prawidłowa klasyfikacja odpadów ma znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa, ale również dla dalszego postępowania z nimi. Jak rozpoznać, do której grupy należy dany odpad i dobrać właściwy kod?
Dlaczego klasyfikacja odpadów medycznych sprawia tyle trudności?
Personel medyczny na co dzień koncentruje się przede wszystkim na pacjencie, a nie na katalogu odpadów. Tymczasem prawidłowe przypisanie odpadu do odpowiedniej grupy i kodu jest obowiązkiem jego wytwórcy, czyli placówki, w której powstał. Nie zawsze jest to jednak oczywiste – podobnie wyglądające materiały mogą należeć do różnych kategorii, a o ich klasyfikacji decyduje nie tylko wygląd, ale przede wszystkim:
- miejsce i okoliczności powstania;
- właściwości odpadu;
- ryzyko występowania czynników zakaźnych lub substancji niebezpiecznych.
Dodatkową trudność stanowi sama konstrukcja katalogu odpadów. Poszczególne rodzaje oznacza się 6-cyfrowymi kodami, a różnica między nimi może sprowadzać się do jednego elementu, np. obecności substancji niebezpiecznej albo właściwości zakaźnych. Dlatego przy klasyfikacji trzeba najpierw ustalić, co dokładnie jest odpadem, gdzie powstał i jakie ma właściwości.
Podstawą klasyfikacji jest rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów. W przypadku działalności związanej z ochroną zdrowia i weterynarią szczególne znaczenie mają 2 podgrupy:
- 18 01 – odpady z opieki okołoporodowej, diagnozowania, leczenia i profilaktyki medycznej;
- 18 02 – odpady z badań, diagnozowania, leczenia i profilaktyki weterynaryjnej.
Klasyfikację warto rozpocząć właśnie od rozróżnienia między tymi dwiema podgrupami.
Klasyfikacja odpadów medycznych
Grupa 18 obejmuje odpady związane z opieką zdrowotną oraz działalnością weterynaryjną. Dzieli się na dwie podgrupy:
- 18 01, dotyczącą odpadów powstających podczas opieki nad ludźmi;
- 18 02, obejmującą odpady z działalności weterynaryjnej.
Odpady medyczne grupy 18 01
Odpady medyczne grupy 18 01 powstają podczas diagnozowania, leczenia i profilaktyki medycznej ludzi. W tej podgrupie znajdują się zarówno odpady niebezpieczne, jak i takie, które nie mają właściwości niebezpiecznych. Poszczególne kody obejmują m.in.:
- 18 01 01 – narzędzia chirurgiczne i zabiegowe oraz ich resztki (z wyłączeniem odpadów ostrych – kod 18 01 03), np. tępe narzędzia jednorazowe;
- 18 01 02* – części ciała i organy oraz pojemniki na krew i konserwanty służące do jej przechowywania (z wyłączeniem 18 01 03);
- 18 01 03* – inne odpady, które zawierają żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do sądzenia, że wywołują choroby u ludzi i zwierząt (odpady zakaźne, w tym odpady ostre – igły, skalpele, ampułkostrzykawki);
- 18 01 04 – inne odpady niż wymienione w 18 01 03 (np. opatrunki z materiałów innych niż wełna mineralna, gips, pościel, ubrania jednorazowe, pieluchy);
- 18 01 06* – chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, zawierające substancje niebezpieczne;
- 18 01 07 – chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, inne niż wymienione w 18 01 06;
- 18 01 08* – leki cytotoksyczne i cytostatyczne;
- 18 01 09 – leki inne niż wymienione w 18 01 08;
- 18 01 10* – odpady amalgamatu dentystycznego;
- 18 01 80* – zużyte kąpiele lecznicze aktywne biologicznie o właściwościach zakaźnych;
- 18 01 81 – zużyte kąpiele lecznicze aktywne biologicznie inne niż wymienione w 18 01 80;
- 18 01 82* – pozostałości z żywienia pacjentów oddziałów zakaźnych
Szczególnej uwagi wymagają kody 18 01 03 i 18 01 04. Pierwszy obejmuje odpady zakaźne, natomiast drugi – odpady inne niż zakaźne. O przypisaniu odpadu do jednej z tych kategorii nie powinien decydować wyłącznie wygląd. Najważniejszy jest tu sposób i miejsce powstania oraz to, czy odpad zawiera lub może zawierać czynniki zakaźne.
Odpady medyczne grupy 18 02
Odpady medyczne grupy 18 02 powstają w związku z badaniami, diagnozowaniem, leczeniem i profilaktyką weterynaryjną. Podobnie jak w grupie 18 01, katalog rozróżnia tutaj m.in. odpady zakaźne, niezakaźne, chemikalia oraz leki:
- 18 02 01 – narzędzia chirurgiczne i zabiegowe oraz ich resztki (z wyłączeniem 18 02 02);
- 18 02 02* – inne odpady, które zawierają żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do sądzenia, że wywołują choroby u ludzi i zwierząt (odpady zakaźne);
- 18 02 03 – inne odpady niż wymienione w 18 02 02;
- 18 02 05* – chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, zawierające substancje niebezpieczne;
- 18 02 06 – chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, inne niż wymienione w 18 02 05;
- 18 02 07* – leki cytotoksyczne i cytostatyczne;
- 18 02 08 – leki inne niż wymienione w 18 02 07.
Jak prawidłowo sklasyfikować odpad medyczny?
Aby prawidłowo przypisać odpad do odpowiedniego kodu, warto zwrócić uwagę na kilka podstawowych kwestii.
- Ustal miejsce powstania odpadu. Odpady związane z leczeniem i diagnostyką ludzi należą do grupy 18 01. Z kolei odpady powstające podczas działalności weterynaryjnej znajdziemy w grupie 18 02.
- Określ rodzaj odpadu. Katalog przewiduje osobne kody m.in. dla narzędzi chirurgicznych, odpadów zakaźnych, chemikaliów, odczynników i leków. Sam fakt użycia materiału podczas zabiegu nie przesądza więc o jego kodzie.
- Sprawdź, czy odpad ma właściwości zakaźne lub zawiera substancje niebezpieczne. W przypadku odpadów zakaźnych istotna jest możliwość występowania drobnoustrojów chorobotwórczych lub ich toksyn. W grupie 18 01 właściwy kod to 18 01 03*, a w grupie 18 02 – 18 02 02*.
- Zwróć uwagę na odpady ostre. Igły, skalpele i inne przedmioty, które mogą zranić, wymagają odpowiedniego postępowania. Nie każdy ostry przedmiot ma jednak ten sam kod – o jego klasyfikacji decydują także właściwości i sposób powstania.
- Oddziel chemikalia i leki. Odczynniki, chemikalia oraz leki mają własne kody (dotyczy to także leków cytotoksycznych i cytostatycznych). Nie należy więc wrzucać ich do jednej kategorii z odpadami biologicznymi.
- Segreguj odpady od razu. Odpady najlepiej rozdzielać już w miejscu ich powstawania, dzięki czemu łatwiej przypisać im właściwe kody i uniknąć mieszania różnych rodzajów odpadów. Co ważne, odpady zakaźne umieszcza się w pojemnikach czerwonych, inne odpady niebezpieczne w żółtych, a pozostałe odpady medyczne – w innych niż czerwony i żółty.
Do czego może prowadzić błędna klasyfikacja odpadów medycznych?
Błędne przypisanie kodu do danego odpadu może mieć poważne konsekwencje zarówno dla bezpieczeństwa, jak i dalszego postępowania z nim. Odpad zakaźny zaklasyfikowany jako niezakaźny może trafić do niewłaściwej instalacji, która nie jest przystosowana do jego unieszkodliwiania. Stwarza to zagrożenie dla osób, które mają z nim kontakt podczas odbioru, transportu i przetwarzania.
Błędna klasyfikacja może też oznaczać problemy podczas kontroli i dodatkowe koszty. Nie warto jednak kwalifikować każdego odpadu jako niebezpiecznego „na wszelki wypadek”. Takie podejście może prowadzić do niepotrzebnego wzrostu kosztów odbioru i zagospodarowania.
Odbiór i transport odpadów medycznych – zaufaj specjalistom z Forest Odpady
Prawidłowa klasyfikacja odpadów to dopiero początek – równie ważny jest ich bezpieczny odbiór, transport i przekazanie do odpowiedniej instalacji. W Forest Odpady od ponad 15 lat zajmuje się odbiorem odpadów na Śląsku, współpracując z placówkami medycznymi i weterynaryjnymi m.in. w Tychach, Katowicach, Gliwicach, Zabrzu, Chorzowie i Bytomiu.
Odbieramy odpady medyczne należące do grup 18 01 i 18 02, a cały proces organizujemy z uwzględnieniem wszelkich wymagań dotyczących ich gromadzenia, oznakowania, magazynowania i transportu. Dzięki temu placówka nie musi samodzielnie zajmować się kolejnymi etapami postępowania z odpadami i może skupić się na codziennej działalności.
Jeśli potrzebują Państwo stałego odbioru odpadów medycznych lub mają wątpliwości dotyczące ich klasyfikacji, zapraszamy do kontaktu. Wspólnie ustalimy zakres odbioru i rozwiązanie dopasowane do potrzeb Państwa placówki.
